อารยธรรมวากัฟในจักรวรรดิออตโตมัน ตอนที่ 1

ถอดบทเรียนจากคาบแรกของผมในฐานะนักเรียนและนักเดินทางในดินแดนจักรวรรดิอิสลามยุคสุดท้ายในวันนี้ ซึ่งเป็นตอนแรกที่จะนำเสนอ คือหัวข้อ “อารยธรรมวากัฟในจักรวรรดิออตโตมัน” ผู้บรรยายคือ อาจารย์ฟะฮรี ซาราฟโอฆลู (Fahri SARRAFOGLU) ท่านเป็นทั้งนักคิด นักเขียน และนักวิจัยที่มีความเชี่ยวชาญในประวัติศาสตร์ออตโตมันและศึกษาวิจัยบันทึกนักเดินทางที่มาเยี่ยมเยียนอิสตันบูล ผมเองและคณะที่มาตุรกีในครั้งนี้ก็หวังว่าจะเป็นหนึ่งในคณะที่อยู่ในการบันทึกประวัติศาสตร์ของท่าน เพราะเราเป็นคณะจากประเทศไทยที่มาเยี่ยมเยียนและเรียนรู้เรื่องราวและประสบการณ์ที่มีคุณค่าที่ได้สะสมมาจากอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ของประเทศแห่งอาณาจักรอิสลามแห่งนี้

อารยธรรมวากัฟในจักรวรรดิออตโตมัน ตอนที่ 1
อาจารย์ฟะฮรี ซาราฟโอฆลู ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ออตโตมัน บรรยายในหัวข้อ “อารยธรรมวากัฟในจักรวรรดิออตโตมัน”

มีการกล่าวว่าอาณาจักรอุสมานียะฮฺเป็นอาณาจักรแห่งการวากัฟ เพราะการสร้างอาณาจักรนั้นอยู่บนพื้นฐานของการให้ที่ไม่มีที่สิ้นสุด ในช่วงการปกครองของจักรวรรดิออตโตมันหรือหรืออุสมานียะ ตามประวัติศาสตร์อยู่ระหว่าง ค.ศ. 1453 -1922 ซึ่งเป็นระยะเวลาเกือบ 500 ปี นั้น พบว่า

“มีการดำเนินการด้านวากัฟมากกว่า 241,000 วากัฟ และเฉพาะในกรุงอิสตันบูล แห่งเดียวมีมากกว่า 21,000 วากัฟ”

เหตุผลที่มีการวากัฟจำนวนมากก็เพื่อแก้ปัญหาและตอบสนองความต้องการในด้านต่าง ๆ ที่มีความหลากหลาย และความจำเป็นของผู้ที่สามารถรับประโยชน์จากการวากัฟ ประเด็นที่น่าสนใจก็คือความเข้าใจเกี่ยวกับการวากัฟของออตโตมันนั้นมีขอบเขตที่ทั้งกว้างและลึก มีการแบ่งประเภทและรูปแบบการวากัฟไว้หลากหลาย และการวากัฟก็ไม่ได้จัดไว้เพื่อตอบสนองมนุษย์เท่านั้น แต่รวมทั้งสัตว์และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ดังนั้นเราจึงได้เห็นการวากัฟที่มีรูปแบบที่แปลกและหลากหลายซึ่งน้อยนักที่จะพบรูปแบบดังกล่าวในประเทศไทย

เมื่อพูดถึงวากัฟในประเทศไทยหรือบ้านเราหลายท่านอาจมีความเข้าใจว่าเป็นเพียงการสร้างศาลา การมอบที่ดิน การสร้างบ่อน้ำ เป็นต้น แต่สำหรับออตโตมันมีรูปแบบการวากัฟที่หลากหลาย มีความแปลกและน่าสนใจอย่างยิ่ง ซึ่งแทบจะไม่พบในความเข้าใจของคนบ้านเรา โดยมีมากกว่า 200 วากัฟแปลกที่น่าสนใจ ดังตัวอย่างวากัฟดังนี้

วากัฟเพื่อสร้างบ้านให้นก เป็นการสร้างบ้านหรือที่อยู่ให้นกหรือสัตว์ประเภทอื่น ๆ เนื่องจากบางช่วงเป็นหน้าหนาวที่มีหิมะปกคุลมหนาแน่น หรือหน้าร้อนที่มีอากาศที่อบอ้าว ดังนั้นสัตว์บางชนิดเช่นนกมีความลำบากที่จะสร้างรังหรือมีรังเพื่ออยู่ในช่วงที่มีหิมะ ดังนั้นจึงเกิดกิจกรรมวากัฟเพื่อสร้างบ้านให้นก เพื่อให้สามารถมีที่อยู่อาศัยได้ด้วยความสะดวกสบาย

วากัฟเพื่อช่วยหายใจ เป็นกลุ่มวากัฟที่ทำหน้าที่ในการพาผู้ป่วยไปสูดอากาศหรือชื่นชมบรรยากาศนอกบ้าน เนื่องจากผู้ป่วยบางท่านต้องพักอยู่ในบ้านเป็นเวลานาน บางคนไม่มีญาติหรือพี่น้องมาช่วยพาออกไปนอกบ้านเพื่อพบแสงแดดและสูดบรรยากาศที่บริสุทธิ์ ดังนั้นจึงเกิดกลุ่มกิจกรรมวากัฟที่มีชื่อว่าวากัฟเพื่อช่วยให้คนป่วยได้หายใจในอากาศที่บริสุทธิ์นอกบ้าน โดยการแบกคนที่ป่วยในบ้านแล้วพาไปด้านนอกเพื่อสุดอากาศ หายใจ

วากัฟเพื่อพาเด็กไปทัศนศึกษา เป็นกิจกรรมวากัฟที่ช่วยพาเด็กไปเที่ยวนอกสถานที่เนื่องจากพ่อแม่ของเด็กไม่มีเวลาในการพาพวกเขาไปนอกสถานที่ เด็กถือว่าเป็นช่วงวัยที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาพัฒนาการต่าง ๆการได้ท่องเที่ยวในที่ที่สำคัญจะช่วยให้เขามีพัฒนาการที่ดีได้ ดังนั้นจึงเกิดกิจกรรมวากัฟเพื่อพาเด็กไปเที่ยวแทนพ่อแม่ของเด็ก

วากัฟแก่คนใช้ เป็นการสนับสนุนเงินหรือเยียวยาแก่คนใช้ที่ทำของใช้ในบ้านเจ้านายซึ่งเป็นคนรวย โดยการช่วยกันชดใช้ค่าเสียหายให้

วากัฟเก็บขี้ม้า เป็นการเก็บขี้ม้าเนื่องจากในอดีตคนโดยสารด้วยการใช้ม้าเป็นพาหนะทำให้ตามท้องถนนมีขี้ม้าจำนวนมากซึ่งสร้างความลำบากต่อผู้คน ดังนั้นจึงมีกิจกรรมวากัฟเพื่อการเก็บขี้ม้าเกิดขึ้น

วากัฟเพื่อหางบประมาณสนับสนุนคนรหนุ่มที่ไม่มีเงินแต่งงาน เป็นกลุ่มวากัฟที่หางบประมาณสนับสนุนคนหนุ่มสาวที่ขาดเงินค่าใช้จ่ายต่างๆในการแต่งงานทั้งค่าสินสอดและรวมไปถึงค่าใช้จ่ายภายในบ้านของคู่แต่งงานใหม่

นอกจากที่กล่าวมาข้างต้นการวากัฟที่แปลกยังมีอีกจำนวนมากมายซึ่งไม่ได้กล่าวไว้ อย่างไรก็ตามปัจจุบันมีวากัฟที่แปลกเหลืออยู่เพียงประมาณ 60 วากัฟเท่านั้น เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรมการใช้ชีวิต และความต้องการหรือความจำเป็นของผู้คนที่เปลี่ยนแปลง ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้เป็นเพียงบางส่วนเท่านั้นจากอารยธรรมวากัฟของจักวรรดิอุสมานียะฮฺ

“สิ่งที่ได้รับรู้และรับทราบในประเด็นวากัฟของอุสมานียะฮฺคือการเริ่มต้นจากความเข้าใจในหลักพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการให้หรือวากัฟที่ลึกซึ้ง บวกกับนิสัยและวัฒนธรรมของคนในอาณาจักรนี้ คือความใจกว้างที่ไร้ขอบเขต ความคิดที่มองไกลและสร้างอารยธรรมที่เป็นประโยชน์ แตกต่าง และหลากหลายที่สามารถก่อให้เกิดรูปแบบการวากัฟที่ยังประโยชน์โดยกว้างและลึกมากที่สุด”

ดังนั้นจึงมีความจำเป็นในเบื้องต้นสำหรับเราทุกคนที่จะต้องสร้างความรู้และความเข้าใจ รวมถึงคุณลักษณะดังกล่าวให้เกิดขึ้นในเยาวชนของเราเพื่อให้เขามีจิตวิญญาณวากัฟที่ให้ประโยชน์ต่อประชาชาติ ในตอนต่อไปจะได้กล่าวถึงหลักการของการวากัฟว่ามีเงื่อนไขหรือหลักการอย่างไร จะได้นำเสนอในตอนต่อไป อินชาอัลลอฮ

Mafeefee Assalihee

6 – 12 – 2016

ที่มารูปภาพ : Ottoman Imperial Archive

เนื้อหาจากเว็บ  assalam.space

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *